शाळेचा घंटानाद

शाळेच्या अंगणात पाऊल टाकताच पहिला जो आवाज कानावर पडायचा, तो म्हणजे घंटानाद. सकाळच्या शांत वातावरणात तो आवाज घुमला की संपूर्ण शाळा जिवंत व्हायची. हातात दप्तर, पायात धुळीने माखलेले बूट आणि मनात थोडी भीती तर थोडी उत्सुकता — असा तो प्रत्येक दिवस सुरू व्हायचा. वर्गात शिरताना मित्रांचा गोंगाट, बाकांवरची कोरीव नावे आणि फळ्यावर अजून न पुसलेली कालची अक्षरं… सगळं काही त्या घंटानादाशी जोडलेलं होतं. तो आवाज ऐकला की आपोआप शरीर ताठ व्हायचं आणि मन शिस्तीत बसायचं.

पहिल्या तासासाठी वाजलेली घंटा म्हणजे जणू वेळेची सूचना असायची. शिक्षक वर्गात येण्याआधीच आम्ही आपापल्या जागी बसायचो. कोणी वही उघडायचं, कोणी पुस्तक शोधायचं, तर कोणी शेवटची कुजबुज करत असायचं. त्या घंटानादात थोडी भीती होती, पण त्याहून जास्त होती शिकण्याची सुरुवात. शिक्षकांचा आवाज, फळ्यावर चालणारा खडू आणि वहीत उमटणारी अक्षरं — सगळं काही त्या एका आवाजानंतर सुरू व्हायचं.

पण सगळ्यात गोड वाटायचा तो सुट्टीचा घंटानाद. तो वाजला की संपूर्ण वर्गात आनंदाची लाट उसळायची. क्षणात दप्तरं भरली जायची, बाक ढकलले जायचे आणि मित्रांमध्ये हशा पसरायचा. अंगणात धावताना तोच घंटानाद अजूनही कानात घुमत असायचा. त्या आवाजात मोकळेपणा होता, खेळाचा आनंद होता आणि काही वेळासाठी अभ्यासापासून मिळालेली सुटका होती.

दुपारच्या जेवणाच्या सुट्टीची घंटा वेगळीच भावना घेऊन यायची. डब्यांचे झाकण उघडण्याचा आवाज, मित्रांमध्ये अन्नाची देवाणघेवाण आणि गप्पांची रंगत — सगळं त्या घंटानादानंतर सुरू व्हायचं. कुणाचा डबा जास्त आवडायचा, कुणाचा कमी, पण शेवटी सगळे एकत्र बसून खाण्याचा आनंद काही वेगळाच होता. त्या क्षणी शाळा म्हणजे फक्त इमारत नव्हती, तर एक मोठं कुटुंब वाटायचं.

परीक्षेच्या दिवसांत तोच घंटानाद वेगळ्याच अर्थाने मनात भरायचा. प्रश्नपत्रिका हातात येण्याआधी वाजलेली घंटा म्हणजे जणू धडधड वाढवणारा इशारा असायची. वर्गात एकदम शांतता पसरायची, फक्त पंख्याचा आवाज आणि कागद उलटण्याची हलकी खसखस ऐकू यायची. त्या घंटेनंतर सुरू झालेला वेळ प्रत्येक सेकंद मोजायला लावायचा. कुणासाठी तो आवाज आत्मविश्वास देणारा असायचा, तर कुणासाठी थोडीशी भीती घेऊन येणारा. पण त्या तणावातही शिकण्याचा, स्वतःला सिद्ध करण्याचा एक वेगळाच अनुभव लपलेला असायचा.

कधी कधी अचानक वाजलेली घंटा एखाद्या छान चाललेल्या तासाचा शेवट करायची. आवडता शिक्षक एखादी गोष्ट सांगत असताना घंटा वाजली, की मनात थोडी नाराजी यायची. “आज वेळ कसा गेला कळलाच नाही,” असं वाटायचं. शिक्षक हसत म्हणायचे, “उद्या पुढे सांगतो,” आणि आम्ही उद्याची वाट पाहायचो. त्या क्षणी जाणवायचं की शिकणं म्हणजे फक्त अभ्यास नाही, तर त्या संवादातली ओढ, तो क्षण अनुभवणं आहे.

पावसाळ्यात शाळेचा घंटानाद आणखीच गोड वाटायचा. बाहेर कोसळणारा पाऊस, ओल्या मातीचा सुगंध आणि वर्गात घुमणारी घंटा — सगळं वातावरण भारून टाकायचं. खिडकीतून पावसाकडे पाहत बसलेले आम्ही, घंटा वाजताच पुन्हा वास्तवात यायचो. त्या दिवसांत शाळेत येणं जरा अवघड असलं, तरी घंटा ऐकली की वाटायचं, “बरं झालं, आलो.”

शेवटची घंटा वाजली की मनात वेगळंच समाधान यायचं. “आजचा दिवस संपला,” असा विचार करत आम्ही बाहेर पडायचो. काहीजण घरी जायचे, तर काही मैदानात थांबून खेळायचे. संध्याकाळच्या प्रकाशात शाळेची इमारत मागे पडताना तो घंटानाद अजूनही मनात घुमत राहायचा. तो आवाज जणू दिवसभराच्या आठवणी मनात साठवून ठेवायचा.

शाळा सुटल्यानंतरही त्या घंटानादाचा अर्थ आयुष्यात राहिलाच. कॉलेज, नोकरी, आणि जबाबदाऱ्या वाढत गेल्या, तरी वेळेची शिस्त शिकवणारा तो पहिला आवाज विसरता आला नाही. आज घड्याळाचा अलार्म वाजतो, कामासाठी उठतो, पण मन कुठेतरी त्या शाळेच्या अंगणात जातं.

आज शाळा संपून कित्येक वर्षं झाली, पण तरीही कुठे दूर घंटा वाजली की क्षणभर मन मागे जातं. त्या आवाजासोबत बालपण, मित्र, शिक्षक आणि निरागस दिवस डोळ्यांसमोर उभे राहतात. शाळेचं घंटानाद हा फक्त वेळ सांगणारा आवाज नव्हता — तो होता आपल्या आयुष्यातल्या सर्वात सुंदर आठवणींचा सूर.